Umowy o dzieło i umowy zlecenia różnią się znacząco pod kątem obowiązków wobec ZUS. Dlatego też istotne jest, abyś potrafił(a) te dwa rodzaje umów od siebie odróżnić.
Umowa o dzieło
Umowa o dzieło jest umową rezultatu. To znaczy, że Twojego klienta interesuje wyłącznie końcowy efekt. Nie interesują go zaś czynności prowadzące do uzyskania rezultatu. Przedmiot umowy o dzieło określasz więc jako stworzenie dzieła, czyli osiągnięcie końcowego efektu, który musisz jednoznacznie sprecyzować.
Nie jest umową o dzieło taka umowa, w której nie określiłeś(aś) rezultatu. Nie jest też umową o dzieło taka umowa, w której określiłeś(aś) przedmiot umowy jako „wykonywanie” danej czynności.
Pamiętaj! Umowa o dzieło nie musi mieć formy pisemnej. Umowa zawarta ustnie także może być umową o dzieło. Zadbaj o to, aby móc udowodnić jakie były ustalenia z klientem (np. wysyłając maila z potwierdzeniem). Także po to, by nie było wątpliwości co do charakteru Twojej umowy.
Rezultat umowy o dzieło
Uwaga! Nie każda umowa o „określony rezultat” będzie umową o dzieło.
Rezultat umowy o dzieło powinien być:
- indywidualny – różniący się od innych rezultatów podobnych usług
- charakterystyczny – przy czym cechy powinny być sprecyzowane przez strony w umowie (pisemnie lub ustnie)
- weryfikowalny – tzn. możliwy do sprawdzenia, np. pod kątem wad – zamawiający musi mieć możliwość reklamacji, jeśli rezultat różni się od tego, co zamówił
- jednorazowy – nie są umowami o dzieło umowy zawarte z tym samym zamawiającym na powtarzające się czynności albo na ciągłe usługi (w liczbie mnogiej)
Rezultat umowy o dzieło jednakże:
- nie musi być nowatorski – nie ma wymogu, aby było to coś niewystępujące wcześniej na rynku
- nie musi być artystyczny – „dzieło” nie musi być „utworem” w rozumieniu przepisów o prawie autorskim
- nie musi być materialny – dzieła mogą mieć postać niematerialną – np. grafiki komputerowe albo przedstawienia teatralne
Wynagrodzenie w umowie o dzieło
Umowa o dzieło z natury rzeczy wynagradzana jest ryczałtowo. Oznacza to, że za osiągnięcie końcowego rezultatu otrzymujesz z góry ustaloną kwotę. Nie powinno mieć przy tym znaczenia ile czasu i pracy włożyłeś(aś) w wykonanie. Dopuszczalne jest również rozliczenie według ustalonych z klientem kosztorysów lub określenie wynagrodzenia w formie „widełek”. Natomiast nie jest dopuszczalne ustalenie stawki za godzinę pracy. Zawierając kilka umów o dzieło z jednym zamawiającym należy unikać ustalenia takiej samej stawki za każde dzieło. Wynagrodzenie powinno zawsze być obliczone dla każdego dzieła osobno.
Przykłady umów o dzieło:
- Umowa na stworzenie grafiki komputerowej – rezultat: grafika
- Umowa o wykonanie tłumaczenia tekstu – rezultat: tekst tłumaczenia
- Umowa na wykonanie konkretnego mebla (np. szafy w zabudowie) – rezultat: mebel
- Umowa o przedstawienie artystyczne – rezultat: występ
- Umowa o wykonanie materiałów szkoleniowych – rezultat: materiały szkoleniowe
- Umowa o przygotowanie konspektu lub programu zajęć dla uczniów w ściśle określonych ramach tematycznych określonych przez zamawiającego – rezultat: konspekt zajęć, zweryfikowany i zaakceptowany przez zamawiającego
- Umowa o pojedynczy wykład na określony temat – rezultat: wygłoszenie wykładu
- Umowa o serię wykładów na ściśle określony temat, ale pod warunkiem, że zostaną utrwalone w formie nagrania audio lub video
- Umowa o dokonanie naprawy urządzenia – rezultat: naprawione urządzenie
- Umowa o uszycie konkretnego ubrania na zamówienie
Przykłady umów, które nie są umowami o dzieło:
- Umowa o sprzątanie – nawet jeśli określony jest „rezultat” w postaci posprzątania określonego pomieszczenia – nie ma bowiem charakteru indywidualnego i charakterystycznego
- Umowa o skoszenie trawnika – z tych samych powodów jak wyżej
- Umowa o serię wykładów – jeśli ich tematy nie są z góry określone (są pozostawione do uznania wykładowcy)
- Umowy o tworzenie kodu programistycznego jeśli stanowią one jedynie część procesu i nie tworzą samodzielnego rezultatu
- Umowa o przegląd samochodu lub urządzenia – jeśli rezultatem nie jest jego naprawa
- Umowa o prace naprawcze sformułowana ogólnie, bez dokładnego określenia co jest przedmiotem naprawy
- Umowy o usługi medyczne – ponieważ lekarz nie może zapewnić gwarancji rezultatu leczenia
- Umowa o nauczanie języka obcego
- Umowa o roznoszenie ulotek
- Umowa o wykonywanie „usług” (w liczbie mnogiej) – ponieważ nie jest jednorazowa
- Wszelkie powtarzalne czynności na rzecz tego samego zamawiającego, w tym także seryjnie zawierane umowy między tym samym zamawiającym a wykonawcą na takie same, powtarzające się czynności, nawet jeśli są sprecyzowane rezultaty np.:
- seria zleceń od firmy budowlanej na wykonywanie kolejnych prac wykończeniowych,
- umowa o księgowanie dokumentów – z wynagrodzeniem za każdy dokument,
- stała umowa o wykonywanie dekoracji w sklepie,
- seria zleceń na szycie ubrań dla tego samego zamawiającego
Umowa zlecenia
Umowa zlecenia jest umową starannego działania. Jako zleceniobiorca zobowiązujesz się w niej jedynie do tego, że będziesz starannie wykonywał(a) jakieś prace. Nie dajesz jednak gwarancji, że jakikolwiek rezultat zostanie dzięki temu osiągnięty.
W ramach umowy zlecenia twój klient może powierzyć ci wszelkie powtarzalne prace. Przykładowo obsługę eventów, ochronę, sprzątanie, dostarczanie przesyłek, obsługę infolinii.
Umowy zlecenia z reguły wynagradzane są według stawki godzinowej np. 40 zł za godzinę albo według stawki miesięcznej np. 4000 zł za miesiąc.
Umowa o świadczenie usług
Warto wspomnieć jeszcze o trzecim rodzaju umów usługowych tj. o „umowie o świadczenie usług”. Jest to umowa, którą możesz zawrzeć z klientem na podstawie art. 750 Kodeksu cywilnego. Charakteryzuje się tym, że nie jest ani umową rezultatu ani umową starannego działania. Umowa o świadczenie usług to więc każda umowa o wykonywanie usług, która nie jest ani umową zlecenia ani umową o dzieło ani nie jest regulowana innymi przepisami. „Umową o świadczenie usług” nie jest więc np. umowa najmu, umowa o roboty budowlane, umowa pożyczki, umowa przechowania rzeczy – ponieważ wszystkie te umowy są regulowane odrębnie przez przepisy Kodeksu cywilnego.
Umowa o świadczenie usług podlega ozusowaniu tak samo jak umowa zlecenia. Nie ma więc praktycznego znaczenia rozróżnienie między umową zlecenia a umową o świadczenie usług. Istotne jest tylko odróżnienie od nich umowy o dzieło.
Rozróżnienie pomiędzy umową o dzieło a umową zlecenia
Zakwalifikowanie umowy jako umowy o dzieło albo umowy zlecenia (ew. umowy o świadczenie usług) jest czasami problematyczne. Granica między nimi nie jest ostra. Co do zasady jednak – jeśli w umowie brak jest konkretnego, indywidualnego rezultatu – należy ją uznać za umowę zlecenia/umowę o świadczenie usług.
To czy mamy do czynienia z umową o dzieło czy umową zlecenie zależy więc przede wszystkim od rezultatu i sposobu rozliczania. Te same czynności mogą czasem być przedmiotem umowy o dzieło a czasem umowy zlecenia.
Przykład
Patrycja jest zatrudniona w salonie piękności, gdzie świadczy usługi kosmetyczne klientkom, wykonując makijaże. Salon piękności jest zleceniodawcą i płaci Patrycji wynagrodzenie określone według stawki godzinowej. Umowa ta jest niewątpliwie umową-zlecenie, którą salon, jako zleceniodawca, musi ozusować.
Jednocześnie, niezależnie od pracy w salonie, Patrycja prowadzi „na boku” działalność nierejestrowaną jako mobilna makijażystka – wykonuje makijaże ślubne w domu klientki. Usługa wykonania konkretnego makijażu konkretnej klientce, z płatnością za konkretny rezultat bliższa jest umowie o dzieło.
Rozróżnienie pomiędzy umową o dzieło a umową zlecenia ma kluczowe znaczenie dla obowiązków wobec ZUS przy zlecaniu usług osobom fizycznym nieprowadzącym działalności gospodarczej – w tym także osobom prowadzącym działalność nierejestrowaną.
Zobacz: ZUS a działalność nierejestrowana
Źródła:
- wyrok Sądu Najwyższego z 3 listopada 2000 r., sygn. IV CKN 152/00
- wyrok Sądu Najwyższego z 3 października 2013 r., sygn. II UK 103/13
- wyrok Sądu Najwyższego z 12 sierpnia 2015 r., sygn. I UK 389/14
- wyrok Sądu Najwyższego z 27 lutego 2025 r., sygn. I USK 77/24
- wyrok SA w Szczecinie z 19 maja 2022 r., sygn. III AUa 412/21