ZUS w działalności nierejestrowanej – w skrócie:
- Prowadząc działalność nierejestrowaną NIE jesteś płatnikiem ZUS i NIE MASZ żadnych obowiązków wobec ZUS.
- W niektórych sytuacjach problem teoretycznie może mieć twój klient – jeśli świadczysz mu usługę, która nie spełnia definicji „umowy o dzieło”.
- Twój klient nie ma problemu z ZUS jeśli jesteś studentem lub uczniem i masz poniżej 26 lat.
Odpowiedz na pytania, żeby sprawdzić czy problem dotyczy ciebie:
Czy prowadząc działalność nierejestrowaną muszę opłacać składki ZUS?
Odpowiedź jest jednoznaczna: NIE. Działalność nierejestrowana nie jest tytułem do ubezpieczeń ZUS.
Ty, jako osoba prowadząca działalność nierejestrowaną, nie jesteś płatnikiem ZUS, a więc:
- nie masz żadnych obowiązków rejestracyjnych,
- nie musisz składać żadnych deklaracji ani informacji zusowskich,
- nie musisz opłacać żadnych składek na ZUS.
Skąd zamieszanie wokół ZUS przy działalności nierejestrowanej?
Problem z ZUS nie dotyczy bezpośrednio osób prowadzących działalność nierejestrowaną. Natomiast w pewnych sytuacjach może dotyczyć ich klientów.
To czy konsekwencje zusowskie wystąpią zależy w pierwszej kolejności od rodzaju twojej działalności. Jeśli jest to działalność typowo handlowa, w której sprzedajesz towary zakupione albo swoje własne wytwory (np. rękodzieło), to problemu z ZUSem nie ma.
Natomiast problem może czasami powstać jeśli w ramach działalności nierejestrowanej świadczysz usługi. Wynika to z tego, że zlecając ci wykonanie usługi Twój klient zawiera z Tobą umowę. Umowa taka może mieć charakter umowy o dzieło, umowy zlecenia albo umowy o świadczenie usług. Od tego jak zostanie zakwalifikowana mogą zależeć konsekwencje zusowskie.
Co istotne, nie musicie przy tym niczego podpisywać. Umowa zawarta ustnie także jest ważną umową.
Umowa o dzieło a umowa zlecenie
Umowa o dzieło jest umową rezultatu. To znaczy, że klient płaci wyłącznie za końcowy efekt, który musi być indywidualny i sprecyzowany wcześniej. Wykonawca zobowiązuje się do tego, że dostarczy umówione. Jeśli zawiedzie – nie należy mu się wynagrodzenie.
Natomiast umowa zlecenia jest umową starannego działania. Zleceniobiorca zobowiązuje się w niej jedynie do tego, że będzie starannie wykonywał jakieś prace, nie dając gwarancji, że jakikolwiek rezultat zostanie dzięki temu osiągnięty. Umowy zlecenia z reguły wynagradzane są według stawki godzinowej np. 40 zł za godzinę albo według stawki miesięcznej np. 4000 zł za miesiąc.
Na równi z umową-zlecenia traktuje się dla celów ZUS także umowę agencyjną (pośrednictwo wynagradzane prowizją) oraz inne umowy o świadczenie usług – czyli takie, które nie są umowami o dzieło.
Więcej na ten temat przeczytasz tutaj: Umowa o dzieło a umowa zlecenia.
Umowa o dzieło na działalności nierejestrowanej – bez składek
- Jeśli umowa jest typową umową o dzieło, twój klient, co do zasady, nie ma obowiązku zapłaty składek.
- Ma on jednak obowiązek przesłania do ZUS informacji o zawarciu takiej umowy (formularz ZUS-RUD).
- W praktyce jednak, o ile klient nie jest płatnikiem ZUS (byłby nim np. gdyby prowadził działalność gospodarczą), to za niewykonanie tego obowiązku nie grozi mu żadna kara.
Umowa zlecenia – ozusowana
Jeśli umowa nie jest umową o dzieło, obowiązki klienta są poważniejsze. Jest on bowiem wówczas zleceniodawcą, a więc co do zasady płatnikiem ZUS. Jego sytuacja jest taka sama jak przedsiębiorcy, który zatrudnia pracowników na umowę-zlecenie.
Jego obowiązki są uzależnione od twojego „statusu zusowskiego”.
Jeśli masz inny tytuł do ubezpieczeń – np. pracujesz na etacie (albo na zleceniu z minimum płacą minimalną) – wówczas klient powinien za ciebie odprowadzić wyłącznie składkę zdrowotną, wynoszącą 9% kwoty wynagrodzenia.
Jeśli jednak nie posiadasz innego tytułu do ubezpieczeń – wówczas klient powinien odprowadzić składki w pełnej wysokości (a więc składki zdrowotne plus składki społeczne) – łącznie wynoszą one ok. 40% wynagrodzenia.
Uwaga! Jeśli jesteś studentem lub uczniem i masz mniej niż 26 lat – wówczas twoje umowy zlecenia ZUSowi nie podlegają, a więc twój klient nie ma żadnych obowiązków.
Jakie konkretnie obowiązki ma klient przy ozusowanej umowie zlecenia?
Nie wysokość składek, a liczba obowiązków biurokratycznych
może być przytłaczająca dla twojego klienta. W przypadku, gdy zawarł on z tobą
umowę zlecenie i podlega ona ozusowaniu, klient powinien po kolei:
- Uzyskać NIP, jeśli jeszcze go nie posiada (formularz NIP-7 do urzędu skarbowego)
- Zarejestrować samego siebie jako płatnika ZUS (formularz ZUS-ZFA)
- Zgłosić ciebie jako ubezpieczonego (formularz ZUS-ZUA w przypadku pełnych składek albo ZUS-ZZA w przypadku wyłącznie składek zdrowotnych)
- Złożyć po zakończeniu miesiąca imienny raport miesięczny ZUS-RCA
- Złożyć po zakończeniu miesiąca zbiorczą deklarację rozliczeniową ZUS-DRA
- Wystawić dla ciebie informację ZUS-RMUA
- Wyrejestrować ciebie jako ubezpieczonego (formularz ZUS-ZWUA)
- Wyrejestrować samego siebie jako płatnika (formularz ZUS- ZWPA)
W praktyce, przekonanie klienta, aby dopełnił tych wszystkich obowiązków jest nierealne. A klienci, nawet jeśli są świadomi tych obowiązków, to po prostu je ignorują.
Pytania i odpowiedzi:
1. Czy coś mi grozi, jako osobie prowadzącej działalność nierejestrowaną jeśli klient nie dopełni obowiązków?
Nie. Odpowiedzialność jest wyłącznie po stronie klienta. Ty nie masz żadnych obowiązków względem ZUS.
2. Czy muszę poinformować klienta o jego obowiązkach względem ZUS?
Nie. Prawdopodobnie nie masz kompetencji ani uprawnień do tego aby doradzać w tym zakresie. Natomiast nie powinieneś(powinnaś) ukrywać przed klientem, że prowadzisz działalność nierejestrowaną.
3. Co grozi klientowi, który nie dopełnił obowiązków wobec ZUS?
Grzywna do 5000 zł oraz zapłata zaległych składek wraz z odsetkami.
4. Czy mogę wykonać obowiązki wobec ZUS w zastępstwie klienta?
Teoretycznie tak, ale wyłącznie na podstawie udzielonego przez niego pełnomocnictwa zusowskiego.
5. Skąd ZUS będzie wiedział o tym, że została zawarta ustna umowa zlecenia?
Może to ustalić na podstawie twojej ewidencji – o ile zapisałeś(aś) w niej wprost, że wyświadczyłeś(aś) daną usługę.
6. Czy mam obowiązek określić w ewidencji czego dotyczyła usługa?
Nie. Przepisy wymagają jedynie prowadzenia ewidencji przychodów, a więc otrzymywanych kwot w konkretnej dacie. Żaden przepis nie zobowiązuje cię do wpisywania do ewidencji niczego więcej. Dlatego też w przypadku prowadzenia ewidencji sprzedaży w aplikacji księgowej dla działalności nierejestrowanej pantax.pl jedyne dane wymagane przy wprowadzaniu przychodu to data sprzedaży i kwota. Pozostałe dane są opcjonalne.
7. Czy mam obowiązek gromadzić dane klientów, na wypadek gdyby ZUS o nie zapytał?
Nie masz obowiązku gromadzenia danych klientów, a często wręcz nie masz prawa ich gromadzić ze względu na RODO.
8. Czy ktoś został faktycznie ukarany przez ZUS za niedopełnienie obowiązków w przypadku zlecenia usługi osobie prowadzącej działalność nierejestrowaną?
Nie jest znany żaden taki przypadek od czasu wprowadzenia przepisów o działalności nierejestrowanej w 2018 r.
9. Czy ZUS faktycznie przeprowadza kontrole mające na celu sprawdzenie czy klienci dopełnili obowiązków?
Nie jest aktualnie znany żaden przypadek takiej kontroli.
10. Czy jest szansa na zmianę przepisów w tym zakresie?
Propozycja zmiany przepisów, wyłączająca ozusowanie umów zlecenie zawartych z osobami prowadzącymi działalność nierejestrowaną została zgłoszona w kwietniu 2024 r. przez Ministerstwo Rozwoju. Została ona jednak skutecznie oprotestowana przez Prezesa ZUS. Obawy Prezesa ZUS dotyczą tego, że instytucja działalności nierejstrowanej mogłaby być nadużywana do omijania składek przez pracodawców, którzy mogliby zatrudniać pracowników „na działalność nierejestrowaną” zamiast na umowę o pracę lub umowę zlecenia. Aktualnie nie ma konkretnych planów zmiany przepisów.
Pamiętaj!
Powyższy artykuł ma charakter edukacyjny i nie jest poradą prawną. Jeśli masz wątpliwości dotyczące twojego konkretnego stanu faktycznego powinieneś/powinnaś skonsultować się z profesjonalistą (doradcą podatkowym lub radcą prawnym).
Twoja indywidualna sytuacja może być specyficzna i różnić się od opisanych.